Overig

Een geschiedenis van design, verteld aan de hand van de ontwikkeling van lampen

Door Simone | 9 mei 2019

Design van lampen heeft een lange weg afgelegd sinds de gloeilamp en de verschillende vormen, materialen en stijlen die in lampendesign gebruikt worden, kunnen ons veel vertellen over designgeschiedenis in het algemeen.

De eerste lampen

Vóór Edison en Swan (bijna gelijktijdig) hun gloeilampen uitvonden, hadden minstens 22 uitvinders al een soortgelijk product gecreëerd. Wat bijzonder was aan de lampen van Edison en Swan, was dat ze geschikt waren voor massaproductie en dus commercieel levensvatbaarder. In plaats van te concurreren tegen elkaar, staken Edison en Swan de koppen bij elkaar en creëerden ze in 1883 de Edison and Swan Electric Light Company. De eerste lampen waren zeer functioneel en het design was vrij eenvoudig, aangezien de samenleving nog moest wennen aan deze kaarsvrije manier van leven. Maar het duurde niet lang voordat mensen begonnen te experimenteren met creatievere ontwerpen.

Art Nouveau

Als het gaat om de geschiedenis van kunst en design, is het een goede vuistregel dat de meeste bewegingen een reactie zijn tegen eerdere bewegingen - dus nadat de rook van het industriële tijdperk was verdwenen, ontwikkelden mensen weerstand tegen de massale industrie en Victoriaans design. In Engeland was er de arts & crafts beweging die, onder leiding van William Morris, volledig gericht was op vakmanschap en natuurlijke elementen.

Op hetzelfde moment kwam een soortgelijke beweging op, maar die was over het geheel gezien minder rigide wat betreft “alles moet handgemaakt zijn“. Deze beweging die onder vele namen bekend werd, werd gedefinieerd door patronen geïnspireerd door de natuur: bloemstengels, golvende lijnen en asymmetrische vormen. In Duitsland noemden ze het jugendstil, in Italië de 'Stile Liberty' en in Groot-Brittannië 'the decorative style'. Het was echter de Franse naam die beklijfde: art nouveau. Belangrijke designmomenten in dit tijdperk waren de nieuwe vorm van legering door de Osiris-fabriek in Duitsland, perfect voor het vormen van organische vormen en de wereldberoemde glasontwerpen van Louis Comfort Tiffany.

Links: Dirk van Erp's Art & Crafts Lamp | Rechts: Tiffany Lamp

Modernisme

Hoewel de meeste mensen bekend zijn met het modernisme van de jaren 50 en 60, heeft de beweging zijn wortels in het begin van de 19e eeuw. Modernisme was ook niet per se een reactie tegen de art nouveau, aangezien het werk van onder meer Charles Rennie Mackintosh en Frank Lloyd Wright, ook geïnspireerd was door natuurlijke vormen. Louis H. Sullivan legt de essentie van het modernisme vast in één, fundamenteel principe met de volgende zin: 'vorm volgt functie'.

Mackintosh, Wright en Sullivan hadden een enorme invloed op het ontwerp in de VS en in Europa. Hun werk leidde tot enkele van de interessantste kunst en design bewegingen in de 20e eeuw, waaronder futurisme, kubisme en het constructivisme. In Duitsland was er de Deutsche Werkbund die de modernistische ontwerpideeën toepaste op massaproductiemeubels en huishoudelijke voorwerpen, en in Nederland werd een tijdschrift opgericht met de naam De Stijl, om radicale theorieën op te stellen over hoe kunst en objecten eruit zouden moeten zien. Rond dezelfde periode richtte Walter Gropius de Bauhaus school van ambacht en ontwerp op, die alles te maken had met eenvoudige en functionele vormen, te zien in ontwerpen zoals de ME1-lamp van Wilhelm Wagenfeld.


Links: Frank Lloyd Wright Lamp | Rechts: ME1 Lamp van Wilhelm Wagenfeld

Art Deco

In 1925 organiseerde de Franse overheid een enorme wereldtentoonstelling, de 'Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes' (kortweg art deco), om de nieuwe 'style moderne' in design te presenteren. De tentoonstelling werd in Parijs georganiseerd en trok ongeveer 16 miljoen bezoekers. Het werd onmiddellijk een sensatie over de hele wereld.

Omdat art deco aan veel verschillende, soms tegenstrijdige bronnen aspecten ontleende, alle met een verlangen om modern te zijn, is het niet altijd eenvoudig om te definiëren wat art deco eigenlijk is. Er waren de rechte lijnen en geometrische vormen van het kubisme, er waren invloeden van Chinese, Japanse, Indiase, Perzische, oude Egyptische en zelfs Maya-kunst terwijl zeldzame en dure materialen gebruikt werden, zoals ebbenhout en ivoor, allemaal prachtig gemaakt. De verschillende aspecten van Art Deco-design komen tot uiting in de verscheidenheid van het werk van Émile-Jacques Ruhlmann, René Lalique en het ontwerpersduo Louis Sognot en Charlotte Alix.


Émile-Jacques Ruhlmann | René Lalique | Sognot & Alix

Modernisme van het midden van de eeuw

De Tweede Wereldoorlog bracht de weelde van art deco tot een einde. Middelen werden schaars. Landen die voorheen vooraanstaande hoofdsteden van kunst en design waren, zoals Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland, waren het zwaarst getroffen en na de oorlog lag de nadruk op de wederopbouw van het continent. Ondertussen betekende de terugkeer van de soldaten dat de Amerikaanse economie explosief groeide, alle veteranen hadden immers huisvesting en meubels nodig. Dit, en het feit dat veel van Europa's beste ontwerpers naar de VS waren geëmigreerd, leidde ertoe dat het epicentrum van ontwerp van Parijs en Berlijn naar New York verschoof. Het modernisme van het midden van de eeuw was geboren. In New York werden Charles & Ray Eames, Florence Knoll and George Nelson beroemd.

Terwijl Europa nog steeds herstellende was van de oorlog, wilden lampenontwerpers graag reageren op de designopleving in de Verenigde Staten. In Kopenhagen maakte Poul Henningsen zijn beroemde PH lamp en Arne Jacobsen maakte het SAS Royal Hotel, de Swan and Egg stoelen en de AJ lamp. In Finland regeerden eenvoudige en elegante vormen en mensen als Lisa Johansson-Pape creëerden de Iittala. Enkele van de meest bijzondere ontwerpen kwamen echter uit Italië. Achille Castiglioni ontwierp de stijlvolle Arco lamp, terwijl Vico Magistretti de Dalu tafellamp creëerde.

De PH Lamp van Poul Henningsen

Pop & postmodernisme

Proberen om objectief mooie en functionele items te maken is allemaal leuk en aardig, maar wat als we meer waarden hechten aan vorm in plaats van functie en stoppen met proberen om een 'goed' ontwerp te maken? Dat is wat Ettore Sottsass, Ennio Lucini en George Sowden deden met hun Anti-Design beweging. In plaats van te focussen op de strakke schoonheidsregels van de modernistische beweging, dachten anti-ontwerpers dat objecten uniek en functioneel moesten zijn en je aan het denken moesten zetten. Het doel was nooit om tijdloze objecten te maken.

Studio Alchimia en de Memphis beweging bouwden voort op deze ideeën, met name met de Sinerpica lamp van Michele de Lucchi, de Super lamp van Martine Bedin en de Tahiti tafellamp van Ettore Sottssas. Op zijn beurt kwam de New Design-beweging eraan, met de opvallende ontwerper Philippe Starck, die terugkijkt op Art Nouveau met zijn 'Miss Sissi'-lamp.

Super Lamp van Martine Bedin

____________________

Zelf op zoek naar een design lamp? Vind het in onze Lampen & Apparaten veilingen.

Ontdek meer lampen | design | art

Deze artikelen vind je misschien ook interessant:

Maak je gratis Catawiki account aan

Bij Catawiki wordt u elke week verrast met ons aanbod van bijzondere objecten. Meld u vandaag aan en verken onze wekelijkse veilingen die door ons team van gespecialiseerde experts worden samengesteld.

Maak account
Deel dit artikel
Close Created with Sketch.
Nog niet geregistreerd?
Door gratis een Catawiki account aan te maken, kunt u bieden op een van onze 50.000 bijzondere objecten die iedere week geveild worden.
Registreer nu!