Overig

Hoe Jules Verne mede een nieuw literair genre creëerde

Door Beulah | 20 december 2019

Jules Verne is een van de meest vertaalde sciencefictionschrijvers ter wereld en zijn werk blijft elke nieuwe generatie inspireren en boeien. Wat veel lezers zich echter niet realiseren, is dat klassiekers als Twintigduizend mijlen onder zee en De reis om de wereld in tachtig dagen deel uitmaakten van een publicatiefenomeen. Samen met een slimme uitgever, creëerde Verne onbewust een geheel nieuw literair genre.

Voyages extraordinaires was een verzameling van 54 rijkelijk geïllustreerde romans van de Franse schrijver Jules Verne. De meeste lezers zullen de bekendste van Verne’s Voyages extraordinaires romans herkennen: Twintigduizend mijlen onder zee en De reis om de wereld in tachtig dagen. De eerste roman werd gepubliceerd in 1863 en de laatste in 1905. Het doel van de serie was om een geschiedenis van het universum te presenteren en de romans bevatten onderwerpen zoals geologie, biologie, astronomie, paleontologie, oceanografie en nog veel meer fascinerende gebieden voor Verne. Het was niet alleen een creatieve krachttoer, maar Voyages extraordinaires was tevens een vroeg voorbeeld van een ‘encyclopedische roman’.

Tegenwoordig wordt een encyclopedische roman gedefinieerd als een lang, zwaar gedetailleerd fictief werk dat veel informatie van een gespecialiseerde academische discipel bevat. Voorlopers van Voyages extraordinaires waren de Goddelijke Komedie en Don Quixote, maar pas toen Verne de serie begon te schrijven, werden de vorm en toon van de traditionele encyclopedische roman vastgesteld. Naast deze vroege teksten liet Verne zich inspireren door 'De graaf van Monte Cristo' van Alexander Dumas en zijn hedendaagse encyclopedische romanschrijvers omvatten Herman Melville (Moby Dick) en Leo Tolstoy (Oorlog en Vrede).

Edities van Voyages extraordinaires door Jules Verne

Pierre-Jules Hetzel: innovatieve uitgever

De originele uitgever van Voyages extraordinaires was Pierre-Jules Hetzel. Hetzel richtte Le Magasin d'éducation et de récréation (Tijdschrift voor Educatie en Entertainment) in 1864 op om kinderen een onderhoudend, educatief venster op de wereld te bieden. Door enkele van de meest getalenteerde illustratoren en schrijvers van zijn tijd samen te brengen, was Hetzel's Magasin een kunstwerk. Helaas was esthetische aantrekkingskracht niet voldoende om publicatiesucces te garanderen en het duurde tot 1875 voordat het tijdschrift een lezerspubliek van meer dan 10.000 bereikte.

Toen het ging om het uitgeven van Voyages extraordinaires, moest Hetzel zijn toevlucht nemen tot meer innovatieve maatregelen en het is mogelijk dat Hetzel inspiratie putte uit de gewoonte van Charles Dickens om zijn romans in zijn eigen tijdschrift volgnummers te geven, voorafgaand aan publicatie. In het geval van Dickens stelde deze volgnummers hem in staat om een nieuw publiek te bereiken dat misschien niet geneigd was om een boek van een onbekende auteur te kopen, maar graag een tijdschrift kocht. Hetzel heeft een vergelijkbare strategie gevolgd door drie verschillende versies uit te geven van Voyages extraordinaires. Voordat het in hardback verscheen gaf Hetzel Voyages extraordinaires een nummering in Le Magasin d'éducation et de récréation. De tweewekelijkse afleveringen werden geïllustreerd door de stafkunstenaars van Hetzel - waaronder Léon Benett, George Roux en Édouard Riou (die zes andere romans van Verne illustreerden) - en deze afleveringen werden bekend als éditions pré-originales.

Het succesvol tot serie maken in Le Magasin d'éducation et de récréation kreeg een vervolg in de publicatie van alle Voyages extraordinaires de tekst, in 18mo formaat – bekend als éditions originales. Terwijl éditions originales behoorlijk succesvol waren, realiseerde Hetzel zich dat lezer net zo geboeid waren door de éditions pré-originales illustrations, als door de verhalen van Verne. Hetzel zag hierin een kans en gaf een derde editie: cartonnages dorés et colorés. Deze uitvoerig geïllustreerde en vergulde edities zijn ontworpen voor de feestdagen: een perfecte demonstratie van Hetzel's streven om hoogwaardige literatuur en zijn commerciële kennis te produceren. Maar hoe zag de toekomst eruit voor de encyclopedische romans van Verne?


Voyages extraordinaires: nu


Découverte de la terre, Voyages extraordinairesFrédéric Bisson

Het is mogelijk dat Hetzel's streven naar het vinden van het juiste formaat om de Voyages extraordinaires te presenteren iets heeft toegevoegd aan de levensduur en relevantie van de boeken van vandaag. Het gevaar van een encyclopedische roman is dat hij net zo snel gedateerd raakt als de feitelijke informatie waarop hij vertrouwt. Verne heeft dit netjes omzeild door veel van zijn 'wetenschappelijke' referenties te fictionaliseren. Maar het zijn de mooie cartonnages dorés et colorés edities die een beroep doen op hedendaagse bibliofielen; met zijn illustraties en luxe covers die de lezer de kans bieden om terug in de tijd te gaan, of, afhankelijk van hoe robuust de verbeelding, naar een alternatieve toekomst.

Hetzel heeft Voyages extraordinaires misschien tot een zeer wenselijk verzamelobject gemaakt, maar ironisch genoeg zorgde zijn innovatieve publicatie ook voor een aantal problemen voor verzamelaars. Zeldzame boekenexpert Kurt Salchli legt uit: "Meestal wordt de publicatiedatum niet in de boeken vermeld, dus alleen de binding of de catalogus aan het einde van het boek helpt je om te zien of je een eerste editie koopt. Dan is er het feit dat Hetzel verschillende edities van dezelfde tekst met verschillende covers maakte; hij publiceerde één boek maar maakte ook 'bundels' met twee of drie boeken samengebonden met een nieuwe omslag. ”

"Het belangrijkste voor een Jules Verne-verzamelaar is de staat van het boek", zegt Kurt. “De waarde van een eerste editie in perfecte staat kan € 2000 meer waard zijn dan hetzelfde boek in een gemiddelde of slechte staat. Op Catawiki verkopen we regelmatig Jules Verne-boeken met bindingen in verschillende staat. De meeste verzamelaars beginnen de Jules Verne-boeken in gemiddelde staat te verzamelen en ruilen later een boek in gemiddelde staat voor een boek in perfecte staat.”

Dit alles en er is ook het feit dat Hetzel na de dood van Verne nummers bleef toevoegen aan de serie met de publicatie van acht nieuwe Voyages extraordinaires, waarvan vele werden geschreven door Verne's zoon en redacteur, Michel Verne - die was belast met het postuum publiceren van zijn vaders laatste manuscripten. De vader en zoon hadden een ietwat turbulente relatie terwijl Verne nog leefde, en Michel's zware bewerking van het werk van zijn vader zorgde voor nog meer controverse. Voyages extraordinaires werd destijds over het algemeen goed ontvangen, maar het werk van Michel heeft de tand des tijds niet zo goed doorstaan als dat van zijn vader en de latere romans worden over het algemeen als inferieur beschouwd.

Wat je standpunt ook is over de bijdrage van Michel aan de serie, er kan geen twijfel over bestaan dat het suggestieve proza van Verne en het innovatieve publiceren van Hetzel tot op de dag van vandaag harten hebben veroverd. Alle drie edities van Voyages extraordinaires zijn collector‘s items en recente voorbeelden van de encyclopedische roman zijn onder meerCryptonomicon, Infinite Jest, Underworld en als je in een speelsere bui bent, zelfs Max Brooks’ World War Z: An Oral History of the Zombie War.


____________________

Bekijk onze nieuwste boekenveiling of registreer je als verkoper op Catawiki.

Ontdek meer Franse literatuur en geïllustreerde boeken


Deze artikelen vind je misschien ook interessant:

Hoe Pilote de Franse stripkunst vleugels gaf

Een geschiedenis van censuur in drie boeken

Hoe de autopsie van Napoleon enkele wilde complottheorieën heeft aangewakkerd

Maak je gratis Catawiki account aan

Bij Catawiki wordt u elke week verrast met ons aanbod van bijzondere objecten. Meld u vandaag aan en verken onze wekelijkse veilingen die door ons team van gespecialiseerde experts worden samengesteld.

Maak account
Deel dit artikel
Close Created with Sketch.
Nog niet geregistreerd?
Door gratis een Catawiki account aan te maken, kunt u bieden op een van onze 50.000 bijzondere objecten die iedere week geveild worden.
Registreer nu!