Geschiedenis

De geheime geschiedenis van Oostenrijkse wijn

Door Tom | 15 mei 2020


Vraag iemand naar een oude Europese wijncultuur en je krijgt waarschijnlijk Italië, Frankrijk of Spanje als antwoord. Maar een van hun oosterburen is net zo actief op wijngebied. Oostenrijk, dat doorgaans meer bekend staat om zijn koffie en gebak, maakt al langer dan 1000 jaar wijn, vaak in de schaduw van omliggende landen. Oorlogen en een schandaal drukten een stempel op de industrie, maar desondanks heeft het land rode en witte wijnen van wereldklasse. En een hoofdstad met meer wijngaarden dan welke andere ook. Tijd voor een zoektocht naar de geheime wijncultuur van deze Alpennatie.


Voor een land waarvan de wijnindustrie werd gewaardeerd op meer dan 170 miljoen euro in 2019, is het opmerkelijk dat Oostenrijkse wijnen zo onder de radar blijven. Experts en liefhebbers krijgen echter steeds meer interesse in deze opkomende Centraal-Europese markt. Het kostte Oostenrijk echter veel tijd en energie om zover te komen. 


Oude geschiedenis


De eerste tekenen van wijnbouw in Oostenrijk dateren uit 700 voor Christus, toen er volgens berichten druivenpitten werden gevonden in urnen in Zagersdorf. Het was de tijd waarin de Kelten, en later de Romeinen, heersten. Wijnbouw bloeide vooral onder de Romeinen, toen keizer Marcus Aurelius Probus een verbod op druiventeelt ten noorden van de Alpen ophief. In die tijd werd Grüner Veltliner, nu de druif waar de belangrijkste Oostenrijkse wijnen van worden gemaakt, geboren. 


Grüner Veltliner is een van de populairste druiven in Oostenrijk. Ooit werd de druif geteeld in 35 procent van de wijngaarden.


De problemen voor de Oostenrijkse wijn begonnen toen het Romeinse Rijk viel en veel verwoestingen werden aangericht. Pas na een decreet van Karel de Grote in 788 werden de wijngaarden hersteld, nieuwe druivenpersen geïntroduceerd en kwam de Oostenrijkse wijncultuur weer tot bloei. Een paar honderd jaar later schaarde ook de kerk zich achter de industrie en bereikte wijn een breder publiek - voor sacramenteel gebruik en omdat het veiliger was om te drinken dan water. In de 14e eeuw waren de eerste wijngaarden gevestigd en Wenen werd het centrum van de wijnhandel aan de Donau. 


De grenzen van de oorlog


Oorlogen beïnvloedden de Oostenrijkse wijngeschiedenis en zelfs de smaken van de wijn. Op een zeker moment in de 16e eeuw telde het land 170.000 hectare wijnstokken. Drie keer meer dan in onze huidige tijd. De Dertigjarige Oorlog in de 17e eeuw en de daaropvolgende invasies door Turkse legers betekenden echter het einde van dit gouden tijdperk. 


In de 19e eeuw waren het biologische vijanden die de wijncultuur belaagden. Schimmelziekten zoals meeldauw verspreidden zich in de wijngaarden en ruïneerden een groot deel van de gewassen. Een van de positieve gevolgen daarvan was de oprichting van een wijnschool in Klosterneuburg, die hielp de Oostenrijkse wijncultuur vorm te geven. De impact van dit instituut werd echter beperkt door een druifluizenplaag die in 1872 toesloeg. Deze plaag verwoestte een groot deel van de wijngaarden in Centraal-Europa, en 25 procent van de Oostenrijkse druiven. 



De eerste Oostenrijkse wijnschool werd opgericht in Klosterneuburg


In de 20e eeuw werd het niet veel beter. Na de Eerste Wereldoorlog en de val van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk, werden de Oostenrijkse grenzen hertekend. Dit resulteerde in een verlies van wijnregio’s. Het aantal hectares liep terug van 50.000 tot 18.000. Door de Tweede Wereldoorlog en de opkomst en val van nazi-Duitsland, werden de Oostenrijkse grenzen nogmaals herzien en later verder aangepast toen de Sovjet Unie prikkeldraadafscheidingen plaatste in wijngaarden om de staatsgrenzen te markeren. 


Het meest interessant voor wijnliefhebbers nu, is misschien wel hoe dit de terroir beïnvloedde van Oostenrijkse wijn. Wijnmakers werken veel samen met buitenlandse druiventelers. De Welschriesling van Gamser gebruikt druiven die aan beide kanten van de Oostenrijks-Sloveense grens groeien, terwijl de Blaufränkisch een Hongaarse tegenhanger heeft in Kékfrankos. Het is ook een wijn die in nauwe samenwerking met Slovaakse wijnmakers geproduceerd wordt. Dit is te danken aan een ongebruikelijk systeem, ‘Historischer Doppelbesitz’, dat toestaat dat druiven aan beide kanten van de grens gebruikt worden voor Oostenrijkse wijn.


Het ‘antivriesschandaal’


Na de twee wereldoorlogen in de 20e eeuw, ging het steeds beter met de Oostenrijkse wijn. Op een bepaald moment was Oostenrijk de op twee na grootste wijnproducent in de wereld. Duitsland was een erg belangrijk exportland en de Blaufränkisch en Zweigelt domineerden de markt.


Blaufränkisch en Zweigelt zijn twee van de populairste rode wijnen uit Oostenrijk


Maar toen was er een schandaal. Oostenrijkse wijnen werden, anders dan veel andere wijnen in de wereld, beoordeeld op hun zoetheid. In 1985 besloot een kleine groep wijnhandelaren di-ethyleenglycol (een ingrediënt van antivries) toe te voegen aan wijnen om ze zoeter te maken. Toen een van de handelaren echter de kosten van het goedje terug probeerde te krijgen van de belastingdienst, vielen ze door de mand. Ze werden aangeklaagd en hoewel er geen doden vielen, kreeg de Oostenrijkse wijn een harde klap. Landen verboden de import en de handel stortte in. Het werd nog erger toen een jaar later 20 mensen overleden aan Italiaanse wijn waarmee was geknoeid. Ironisch genoeg raakte dat de Italiaanse wijnindustrie nauwelijks. 


Heurigercultuur


In de 21e eeuw bloeide de belangstelling voor Oostenrijkse wijn weer op. Na het schandaal werd in het land de strengste productiewetgeving van Europa aangenomen. Hoewel het schandaal aanvankelijk een verwoestende impact had, hielp het zo uiteindelijk de Oostenrijkse wijnindustrie weer op de been. Producenten richtten zich op kwaliteit en drogere witte wijnen zoals Veltliners, met een snel groeiende vraag tot gevolg. 



Heurigers lijken op de Duitse biergartens, alleen kun je hier frisse witte wijn verwachten in plaats van schuimige brouwsels


De populariteit van moderne Oostenrijkse wijnen heeft veel te maken met oude tradities. De wijncultuur hecht waarde aan ceremonieel (wijnproeverijen en -kelders zijn niet voor iedereen), en daarom is de Oostenrijkse heurigercultuur zo verfrissend. Heurigers zijn de verre neefjes van de Duitse biergartens. Het zijn gezellige, eenvoudige herbergen die hun eigen wijn maken, meestal uit eigen wijngaarden. Het woord ‘heuriger’ komt van ‘heuer’ en het betekent ‘dit jaar’ in Oostenrijks dialect. Heuriger wijn betekent dus eigenlijk gewoon ‘wijn van dit jaar’.  



Wenen telt meer wijngaarden dan welke andere stad ook ter wereld


De heurigercultuur is vooral sterk in het oosten van Oostenrijk en in Wenen, maar heurigers zijn te vinden in vele valleien en dorpjes in het hele land. Wenen telt meer stadswijngaarden dan welke hoofdstad ook ter wereld. Het is de enige hoofdstad met dit soort wijngaarden binnen zijn grenzen. In Wenen vind je tussen de wijntakken en ander groen, picknicktafels met Veltliners in wijnkoelers, karaffen Zweigelt en schalen met vleeswaren in een authentieke sfeer, soms met prachtig uitzicht. Idyllische plaatsen die in weinig meer doen denken aan de dramatische geschiedenis van de Oostenrijkse wijnindustrie. Maar de wijncultuur wist te overleven, en wordt alleen maar beter. 


____________________

Proef iets van de schandalige geschiedenis van deze wijn in onze wijnveilingen of registreer je als verkoper op Catawiki (wel zonder antivries graag).


Ontdek meer wijn | port en zoete wijnen


Deze artikelen vind je misschien ook interessant:


Alles wat je moet weten over biologische wijn

Hoe herken je een vervalste fles wijn?

De bescheiden afkomst van de duurste wijn van Bordeaux



Maak je gratis Catawiki account aan

Bij Catawiki word je elke week verrast met ons aanbod van bijzondere objecten. Meld je vandaag aan en verken onze wekelijkse veilingen die door ons team van gespecialiseerde experts worden samengesteld.

Maak account
Deel dit artikel
Close Created with Sketch.
Nog niet geregistreerd?
Door gratis een Catawiki-account aan te maken, kun je bieden op onze 50.000 bijzondere objecten die iedere week geveild worden.
Registreer nu!