Geschiedenis

Hoe uitvaartkookboeken culinaire troost bieden

Door Tom | 29 oktober 2020


Dood en voedsel hebben samen een lange geschiedenis in sommige culturen. Uitvaart-kookboeken zijn bedoeld om herinneringen te bewaren en de overledene te gedenken met zijn of haar favoriete gerechten. Het klinkt misschien wat macaber, maar boeken-expert Kurt Salchli legt uit dat het tegenovergestelde waar is.


Bij verjaardagen en trouwerijen kijkt niemand vreemd op van kleine, doordachte gebaren om de gelegenheid te vieren. Sierlijke uitnodigingen, persoonlijke geschenken en soms zelfs een gedrukt programma zijn heel gewoon. In Thailand kun je dit ook allemaal verwachten. Op een begrafenis. 


In Thailand is een uitvaartboek traditie als iemand overleden is. Familieleden delen gedenkboeken uit met een korte biografie die een beeld geeft van het leven en de belangrijkste interesses van de overledene. Deze uitvaartboeken bevatten allerlei weetjes over de overledene, en bijna altijd staan er ook favoriete recepten in. 



Thaise uitvaartboeken groeiden uit tot de uitvaartkookboeken van vandaag

“In veel culturen is het samenzijn na de uitvaart belangrijk”, legt Kurt uit. “Eten brengt mensen samen, ze eten en drinken ter ere van de overleden persoon. En hoe kun je dit beter doen dan met een boek waarin de favoriete recepten van de overledene staan? Het klinkt wat morbide, maar deze boeken zijn vaak sentimenteel en humoristisch tegelijk. Ze bevatten anekdotes, in memoriams en herinneringen uit de tijd waarin van deze gerechten werd genoten”. 


Uitvaartboeken werden kookboeken


Uitvaartkookboeken ontstonden in Thailand uit uitvaartboeken; de exacte oorsprong daarvan is onbekend, maar wetenschappers vermoeden dat er een tragedie aan ten grondslag lag. 


In 1880 was Sunanda Kumariratana, de gemalin van de koning, met haar dochter op weg naar het koninklijk paleis in Bang Pa-In, toen hun zeilboot in botsing kwam met een stoomschip. Ze verdronken allebei. De wet verbood gewone burgers destijds om leden van het koninklijk huis aan te raken, en het verhaal ging lange tijd dat ze verdronken omdat niemand hen durfde te redden. Uit historische verslagen blijkt dat bemanningsleden wel in het water doken en moeder en kind uit het water haalden, maar dat het toen al te laat was. 


Koning Chulalongkorn (Rama V), die overmand werd door verdriet, wilde een uitbundige uitvaart. Er werden 10.000 exemplaren van een gedenkboek gedrukt voor de crematie, maar dat boek bevatte geen recepten. Desondanks was het nangsu anuson ngansop (uitvaartgedenkboek) geboren. 



Massaman curry is een van de bekende recepten die afkomstig zijn uit uitvaartkookboeken

Wanneer deed voedsel zijn intrede? Niet voor de 20e eeuw. De elite in Thailand zag het initiatief van koning Rama V als een voorbeeld en uitvaartboeken werden al snel een trend. Vaak werd het een show waarbij de elite schaamteloos pronkte met zijn status en onderscheidingen. Maar in 1904 noemde koning Rama V de uitvaartboeken saai en moedigde hij zijn onderdanen aan ze interessanter te maken. In Thailand was aandacht voor voedsel vervolgens een voor de hand liggende keuze, want eten speelt nu eenmaal een belangrijke rol in alle culturen. 


“Uitvaartboeken konden over veel onderwerpen uit het leven van de overledene gaan”, zegt Kurt. “Maar voedsel werd heel populair, omdat iedereen wel favoriete recepten heeft. Dat gold vooral voor vrouwen die zich vrijwel alleen met het huishouden bezighielden. Gerechten werden een bron van trots, culturele invloed en rivaliteit tussen families. Vaak werden de recepten pas onthuld in de uitvaartboeken”. 


Recepten van de doden


De dood en voedsel zijn al eeuwenlang met elkaar verbonden, los van deze kookboeken. Neem bijvoorbeeld de Egyptische hiërogliefen, die vertellen over begrafenisfeesten ter ere van de overledene. Zoals Sarah Chavez, van Nourishing Death beschrijft:


    Als het ging om de dood, werd voedsel op drie verschillende manieren gebruikt - de rouwenden consumeerden het voor henzelf of de overledene, de doden werden ermee gevoed en in sommige gevallen de stervenden, en tot slot werd het geofferd aan de natuur, zoals aan de aarde of aan dieren.



Eten dient op uitvaarten niet alleen om de levenden te troosten, maar ook om de doden te herdenken

Maar welke gerechten kun je verwachten in een uitvaartkookboek? Thailand heeft een van zijn beroemdste gerechten - massaman curry - te danken aan een uitvaartboek. Deze boeken gaven de Thaise keuken vorm. Het recept werd doorgegeven door de familie Bunnag, maar was oorspronkelijk afkomstig van de Perzische koopman sjeik Ahmad, die de kruiden ervoor meebracht. Die kruiden vonden vervolgens hun weg in gerechten als massaman en het biryanigerecht khao buree


Thailand is zeker niet het enige land waar je uitvaartkookboeken vindt. In het diepe zuiden van de Verenigde Staten zijn de dood en literatuur nauw met elkaar verweven als gevolg van de prominente aanwezigheid van de gothic-fictiescène. Voedsel en familie staan centraal in de zuidelijke cultuur, en koken voor uitvaarten hoort bij het leven. The Southern Sympathy Cookbook van Perre Coleman Magness is hierdoor geïnspireerd. Hoewel haar recepten heel anders zijn dan die in de Thaise uitvaartboeken, spreekt er dezelfde liefde voor het leven en de behoefte aan troost uit. Aardappelgratin en gebakken kip zijn vaak standaard aanwezig op zuidelijke uitvaarten, omdat ze alle verschillen overstijgen - iedereen lust het en iedereen vindt er troost in. 



Alan Davidsons 'Funeral Cookbook' met op de cover het label van de marmelade die hij elk jaar maakte naar familierecept

“Enkele van mijn favoriete hedendaagse uitvaartkookboeken zijn Death Warmed Over van Lisa Rogak en Funeral Food van Sandra Trujillo. Hoewel ze koken voor uitvaarten door een culturele lens bekijken, laten ze zien hoeveel impact de intimiteit van samen eten heeft op ons leven”, zegt Kurt. “We hebben pas nog een uitvaartkookboek geveild, Alan Davidsons boek met favoriete recepten. Dit boek werd uitgedeeld tijdens zijn herdenkingsdienst. Op de cover staat het label van de marmelade die hij elk jaar, tot zijn dood, maakte op basis van een familierecept”.


Uitvaartkookboeken zijn uniek in de zin dat ze leven en dood bij elkaar brengen op een actieve manier. Voedsel en eten horen bij het leven, maar deze boeken laten zien dat voedsel meer te bieden heeft dan dat. We eten om te leven en we leven om te eten. En als we sterven, leven onze favoriete recepten, hopelijk, voort. 


____________________

Heb je al trek? Kijk dan eens bij onze kookboekenveiling of registreer je als verkoper bij Catawiki.


Ontdek meer boeken | oude en zeldzame boeken | koken en tafelen 


Deze artikelen vind je misschien ook interessant:


De fascinatie van schrijvers met het Satan en het duivelse kwaad

Hoe Franse kookboeken ons menu veranderden

Creëer een magische sfeer in je huis met gothic drama

Maak je gratis Catawiki account aan

Bij Catawiki word je elke week verrast met ons aanbod van bijzondere objecten. Meld je vandaag aan en verken onze wekelijkse veilingen die door ons team van gespecialiseerde experts worden samengesteld.

Maak account
Deel dit artikel
Close Created with Sketch.
Nog niet geregistreerd?
Door gratis een Catawiki-account aan te maken, kun je bieden op onze 50.000 bijzondere objecten die iedere week geveild worden.
Registreer nu